Arttu Kataja in Zeist

Met een festivalthema als "Terug naar de natuur" is het een uitstekend idee om ook de Scandinavische natuur een plaats te geven met een Fins duo bestaande uit de bariton Arttu Kataja en de pianiste Pauliina Tukiainen.

Ze hadden uiteraard een programma samengesteld met Finse muziek met een grote brok Sibelius. Liederen van Sibelius hoor je wel vaker in een liedrecital, maar meestal blijft de keuze beperkt tot een half dozijn liederen, terwijl hij toch meer dan 200 liederen bijeengecomponeerd heeft. Op dit vlak alleen al was het verrijkend om ook eens andere liederen te horen. Desalniettemin brachten ze ook een paar Sibelius-hits zoals Flickan kom ifrån sin älsklings möte of Våren flyktar hastigt.

Sibelius schreef de meeste van zijn liederen op Zweedse gedichten, maar ze begonnen het recital met twee Finse gedichten. Illalle is een lang recitatief, maar het is in Kaiutar (Echo) dat we de eerste keer het volledig spectrum van Kataja's indrukwekkende en expressieve stem horen. Het begint liefelijk, maar hij legt dramatiek in zijn bronzen stem op het moment dat het meisje alleen achterblijft. Flickan kom ifrån sin älsklings möte wordt een veelkleurige vertelling. In tegenstelling tot de meeste vertolkers - twee lyrische strofen om nadien toe te werken naar een forte dramatisch slot - legt Kataja allerlei nuances. Zo maakt hij in de korte dialoogjes een duidelijk onderscheid tussen de stem van moeder en dochter, of maakt hij de ontrouw van de minnaar schrijnend duidelijk.

Norden is dan weer een nostalgisch lied waarin de heimwee naar het Noorden beschreven wordt... vallende bladeren of vliegende zwanen worden met verrassende melismen ingekleurd. Het melodrama Ett ensamt skidspår (Een eenzaam skispoor) lijkt op een mini-Winterreise. In een melodrama komt de piano expliciet op het voorplan, wat ze nog even doortrokken met het pianostukje Granen. Pauliina Tukiainen is een fantastische pianiste die ook in de andere liederen allerlei details blootlegt. Soms het evoceren van vogels in Fågellek (Spel van vogels) of met de donkere intro van På verandan vid havet (Op een balkon aan zee) al aankondigen dat het filosofisch gedicht een donkere ondertoon heeft ... "Ack, åt förgängelsens lott skatta de äfven till slut" (Helaas, ook zij zijn uiteindelijk gedoemd tot vernietiging).

In Under strandens granar (Onder de bomen aan de waterkant) vertelt zij zelfs de helft van het verhaal. Het is een Erlkönig-achtige ballade waarin een Watergeest een jongetje verleidt en hem mee het water insleurt, even later doet hij hetzelfde met de wanhopige moeder. Meteen vanaf de eerste dreigende akkoorden wordt de sfeer van de ballade geschetst. De transformatie van de Watergeest om de jongen te lokken wordt onderstreept met sinistere pianoklanken in het hoog register.

In het tweede deel van het recital gaven ze een inkijk in wat andere Finse componisten te bieden hebben. Tuijotin tulehen kauan van Toivo Kuula begint lyrisch met een man die in het vuur staart. Kataja bouwt op tot een climax als de protagonist terugdenkt aan hoe zijn geliefde haar trouwkleed weeft (maar niet om met hem te trouwen) om het lied tot een ontroerend slot te brengen. Vergelijkbare dromen horen we in Yö (Nacht) dat thematische parallellen heeft met "Der Doppelgänger". Ook hier zorgt Tukiainen voor het kantelmoment als ze de spanning opbouwt als de vragen gesteld worden "Ken siellä? Ken lehdossa läikkyy? Kuka huntua huiskuttaa?" (Wie is daar? Wie loopt er rond in het bosje? Wie zwaait met de sluier?).

Bij Yrjö Kilpinen horen we in Kataja's stem de pijnlijke herinneringen in Illalla (Avond), of de wrange kant van Sehnsucht in Yrtit tummat (Donkere bladeren) van Leevi Madetoja. Diens Talvikuutamolla (Maanverlichte winternacht) straalt dan weer rust uit, met een fantastisch mooie pianobegeleiding. Het recital werd afgesloten met twee onschuldige liederen van Ralf Gothóni... die ik eigenlijk vooral ken als pianist van zijn opnames met Finse zangers als Martti Talvela of Jorma Hynninen. De manier waarop Kataja zingt, doet me trouwens wat aan Hynninen denken, al is Hynninen nog iets rauwer in zijn expressie.

Hoe dan ook, het was een recital dat nu al tot de hoogtepunten van dit festival gerekend kan worden.

Publicatie: donderdag 21 mei 2026 om 09:18
Rubriek: Liedrecital