Bartleby en La voix humaine in Luik

Amper een week na Medusa in de Munt, werd gisteren ook in Luik een nieuwe opera gecreëerd... Bartleby.

Bartleby (foto © J.Berger)

De opera is gebaseerd op de novelle Bartleby, the Scrivener: A Story of Wall-Street van Herman Melville. Het verhaal speelt zich af rond 1850 in een advocatenkantoor in New York. De advocaat neemt een nieuwe kopiist, Bartleby, aan. Aanvankelijk blijkt hij een modelmedewerker, maar hij weigert extra taken met de gevleugelde woorden "I prefer not to". Op een bepaald moment weigert hij zelfs zijn kopieerwerk te doen, en blijft hij toch in het kantoor wonen. De advocaat krijgt hem niet buiten en verhuist dan maar zelf naar een ander kantoor. De nieuwe kantoorhuurders laten Bartleby oppakken en hij sterft in de gevangenis.

Sylvain Fort verwerkt dit verhaal in een libretto dat vrij trouw blijft aan het origineel. Het wordt wel gemoderniseerd naar de huidige tijd en de advocaat wordt een advocate... om ook een vrouwelijke stem in de anders volledig mannelijke bezetting te plaatsen, en om een iets andere dynamiek te creëren tussen de protagonisten. Bij Melville is de advocaat vooral een verteller. In sommige scènes, bijvoorbeeld in de zesde scène "Six Days", blijft dit behouden, maar voor de meeste scènes worden wel nieuwe dialogen geschreven. Bartleby is ook vrij zwijgzaam, dus werden een aantal gedichten van Melville toegevoegd die als aria getoonzet werden.

De muziek is van Benoît Mernier, die we kennen van zijn creaties in de Munt (Frühlings Erwachen en La dispute). Die toegevoegde gedichten vond ik trouwens de mooiste momenten van de opera. Het zijn telkens momenten als Bartleby alleen is. In het eerste geval, met het gedicht Under the Ground, wordt door de advocate ontdekt dat hij in het kantoor woont... mooi ingeleid met solo-cello en -viool. Voor de gevangenisscène hebben ze In the Prison Pen uitgekozen. Een aangrijpend mooi moment, niet in het minst door de bariton Edward Nelson die met een grote, glanzende baritenor de titelrol zingt. Een bijkomende vondst van Mernier was om Bartleby's "I prefer not to" een echo te geven door het koor, alsof de woorden nagalmen in zijn gedachten.

De andere hoofdrol is die van de advocate. Zij heeft ook interessante momenten, bijvoorbeeld in de zevende scène "What is to be done?", als ze een grote monoloog heeft, begeleid door gefluit. Het is een rol die veel mogelijkheden biedt aan de zangeres. Spijtig genoeg vonden ze het nodig om hiervoor Patrizia Ciofi te engageren. Zeven jaar geleden heeft ze in Luik nog geprobeerd om Vitellia te zingen, dat was toen al een vocale ramp... en ondertussen is haar stem er niet op verbeterd: overwegend hees, amper hoorbaar in de laagte, wel hier en daar nog een goede hoge noot, maar de hoogste noten worden slechts gillend aangestipt. Een sopraan met een echte stem zou deze voorstelling helemaal afgemaakt hebben.

De andere karakters zijn slechts kleine rolletjes, zo worden de drie kopiisten omgevormd tot een komisch trio. De opera bestaat uit tien scènes, soms gaan die scènes in elkaar over, soms componeerde Bernier intermezzi met vaak creatieve orkestraties. Zo deed de prelude me bijvoorbeeld aan Pelléas denken. Alles uitstekend uitgevoerd door het orkest onder leiding van Karen Kamensek.

Elle (foto © J.Berger)

Een opera van iets meer dan anderhalf uur is niet echt avondvullend en dus werd Bartleby gecombineerd met La voix humaine, niet geheel onlogisch aangezien beide opera's over eenzaamheid gaan. Vincent Boussard regisseerde de twee opera's in zijn gekende strakke stijl met veel aandacht voor de personenregie (wel iets teveel kolder naar mijn smaak voor het komisch trio).

Voor Poulencs opera wilde hij blijkbaar een ander licht werpen op het verhaal. Aanvankelijk ziet het er vrij normaal uit: een eenzame vrouw in haar slaapkamer met de hoorn van een telefoon in haar hand, een wijnglas is ook nooit ver uit de buurt... tot we een man in haar bed zien liggen. Het is niet duidelijk of hij nog leeft, of dat hij enkel poepeloerezat is. Het is ook niet duidelijk of dit haar man is - en ze dus eigenlijk constant tegen hem in de kamer spreekt, of herinneringen ophaalt - of dat ze ook een minnaar heeft. De projectie van een grote foto - van de douchescène met Anna Moffo uit Una storia d'amore - zou een indicatie kunnen zijn dat het misschien haar minnaar is.

Oorspronkelijk zou Kristine Opolais de rol van "Elle" zingen, maar ze heeft omwille van gezondheidsredenen moeten afzeggen. Ze werd vervangen door Anna Caterina Antonacci, wat me sowieso een betere keuze leek. Ze definieert gewoonweg wat een doorleefde vertolking juist betekent. Dat ze daarenboven perfect verstaanbaar Frans zingt, maakt haar Elle een referentie. Alle emoties en vocale kleuren waarover ze beschikt passeren de revue. Een briljante vertolking.

Alles bij elkaar was dit een top-voorstelling in Luik (afgezien van Ciofi, dan)... alleen spijtig dat er nog zoveel lege plaatsen waren.

Publicatie: donderdag 14 mei 2026 om 09:58
Rubriek: Opera